Gà lôi trắng: Từ loài cấm nghiêm ngặt đến quy định hạn chế khai thác 2026

Trong những năm gần đây, câu chuyện về gà lôi trắng và những quy định pháp luật liên quan đã thu hút sự chú ý của dư luận. Từ một loài động vật thuộc nhóm nghiêm cấm khai thác, gà lôi trắng đang dần có những thay đổi trong cách quản lý. Bài viết này sẽ đi sâu phân tích những thay đổi này, làm rõ các quy định pháp luật mới và cung cấp thông tin chi tiết về loài chim quý hiếm này.

Gà lôi trắng là gì và tại sao từng bị nghiêm cấm khai thác?

Gà lôi trắng (tên khoa học là Lophura nycthemera) là một loài chim thuộc họ trĩ, nổi bật với bộ lông trắng muốt điểm xuyết các mảng đen tinh tế. Chúng thường sinh sống ở các khu vực núi cao, từ độ cao 500 mét trở lên tại Việt Nam. Trước đây, theo Nghị định 84/2021 sửa đổi bổ sung Nghị định 06/2019, gà lôi trắng được xếp vào Nhóm IB – nhóm động vật rừng nguy cấp, quý hiếm, bị nghiêm cấm khai thác và sử dụng vì mục đích thương mại. Lý do cho sự nghiêm cấm này xuất phát từ việc loài gà lôi trắng có số lượng quần thể ngoài tự nhiên rất thấp, sinh sản chậm và phải đối mặt với nhiều mối đe dọa từ các loài săn mồi như chồn, cầy vòi hương, khỉ mặt đỏ.

Theo ông Nguyễn Vũ Linh, Giám đốc Vườn quốc gia Bạch Mã, mỗi đàn gà lôi trắng ngoài tự nhiên chỉ có khoảng 3 đến 5 cá thể, việc suy giảm quần thể là một vấn đề đáng báo động. Chính vì vậy, việc bảo vệ loài chim này là vô cùng cần thiết để tránh nguy cơ tuyệt chủng.

Thay đổi pháp lý: Chuyển đổi từ cấm sang hạn chế khai thác

Thông tư 27/2024/TT-BNNPTNT, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2026, đã đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong việc quản lý gà lôi trắng. Theo đó, loài chim này được chuyển từ Nhóm IB (nghiêm cấm khai thác) sang Nhóm IIB (hạn chế khai thác thương mại). Điều này có nghĩa là việc khai thác, nuôi, buôn bán gà lôi trắng không còn bị cấm hoàn toàn nhưng vẫn chịu sự quản lý chặt chẽ và cần tuân thủ các quy định cụ thể.

Quy định mới này đã có tác động trực tiếp đến các vụ việc pháp lý liên quan. Cụ thể, Cơ quan tố tụng tỉnh Hưng Yên đã ra quyết định kháng nghị toàn bộ bản án hình sự sơ thẩm đối với bị cáo Thái Khắc Thành. Trước đó, ông Thành bị tuyên 6 năm tù vì nhân giống và bán gà lôi trắng, khi đó loài chim này vẫn thuộc nhóm 1B theo Nghị định 84/2021. Vụ án này cho thấy tầm quan trọng của việc cập nhật các quy định pháp luật mới trong quá trình xử lý các vấn đề liên quan đến động vật hoang dã.

Thực trạng nuôi và nhân giống gà lôi trắng

Bên cạnh những quy định pháp lý, thực tế về việc nuôi và nhân giống gà lôi trắng cũng đang có những bước phát triển tích cực. Nhiều đơn vị đã ghi nhận thành công trong việc nhân giống loài chim này.

Tại Vườn Quốc gia Bạch Mã, từ năm 2022 đến nay, đã có 24 cá thể gà lôi trắng được nhân giống thành công. Nguồn giống không được thu thập từ tự nhiên mà có sự chuyển giao từ Vườn quốc gia Cúc Phương, nhằm mục đích đa dạng hóa nguồn gene và nâng cao khả năng thích nghi của quần thể. Theo ông Linh, việc nhân giống thành công ở nhiều nơi là một tín hiệu đáng mừng, góp phần bảo tồn loài chim quý hiếm này.

Tuy nhiên, để tránh những trường hợp đáng tiếc xảy ra do người dân thiếu thông tin, ông Linh nhấn mạnh vai trò của lực lượng kiểm lâm địa phương. Việc chủ động hướng dẫn người dân các thủ tục đăng ký nuôi hợp pháp là vô cùng quan trọng. Điều này không chỉ giúp người dân tuân thủ pháp luật mà còn góp phần vào công tác bảo tồn loài gà lôi trắng.

Gà lôi trắng khác gì gà lôi vườn?

Trong khi gà lôi trắng có những quy định riêng biệt do tình trạng quý hiếm, thì gà lôi vườn lại là một giống phổ biến hơn, được nhiều người dân miền Tây nuôi để lấy thịt hoặc thậm chí để giữ nhà, tương tự như nuôi ngỗng. Gà lôi vườn có thể bán ra thị trường như các loại gia cầm thông thường.

Sự khác biệt cơ bản nằm ở giá trị bảo tồn và tình trạng pháp lý. Gà lôi trắng (Lophura nycthemera) được ghi nhận trong Sách Đỏ Việt Nam và trước đây thuộc Nhóm IB. Các loài gà lôi khác được đề cập trong Nghị định 06 của Chính phủ như gà lôi lam mào trắng, gà lôi tía cũng thuộc nhóm động vật rừng quý hiếm.

Các yếu tố cần lưu ý khi nuôi gà lôi trắng hợp pháp

Với việc gà lôi trắng đã chuyển sang nhóm hạn chế khai thác, những người có nhu cầu nuôi cần nắm vững các quy định sau để đảm bảo tuân thủ pháp luật:

• Đăng ký nuôi: Liên hệ cơ quan kiểm lâm địa phương để được hướng dẫn về thủ tục đăng ký nuôi hợp pháp.
• Nguồn gốc giống: Đảm bảo nguồn giống gà lôi trắng có nguồn gốc rõ ràng, không thu thập từ tự nhiên trái phép. Ưu tiên các nguồn giống đã được nhân nuôi thành công và có giấy tờ chứng minh.
• Mục đích khai thác: Nếu có ý định khai thác thương mại, cần tìm hiểu kỹ các quy định giới hạn của Nhóm IIB và xin cấp phép theo quy định.
• Bảo tồn nguồn gene: Đối với các đơn vị nhân giống, cần chú trọng đến việc đa dạng hóa nguồn gene để tăng khả năng thích nghi và sức khỏe của quần thể.

Việc nắm rõ quy định và thực hiện đúng các bước sẽ giúp bạn vừa phát triển mô hình kinh tế, vừa đóng góp vào công tác bảo tồn loài gà lôi trắng quý hiếm tại Việt Nam.

Kết luận: Hướng tới sự cân bằng giữa bảo tồn và phát triển

Sự thay đổi trong quy định quản lý gà lôi trắng từ cấm nghiêm ngặt sang hạn chế khai thác thể hiện sự nỗ lực của cơ quan chức năng trong việc tìm kiếm sự cân bằng giữa bảo tồn đa dạng sinh học và nhu cầu phát triển kinh tế, xã hội. Việc này không chỉ tạo cơ sở pháp lý rõ ràng hơn cho hoạt động nuôi, kinh doanh mà còn góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của các loài động vật hoang dã.

Người dân cần cập nhật thường xuyên các quy định pháp luật liên quan và chủ động liên hệ với cơ quan chức năng để được tư vấn, hướng dẫn. Sự hợp tác chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, các nhà khoa học và người dân sẽ là chìa khóa để bảo vệ thành công các loài động vật quý hiếm như gà lôi trắng, đảm bảo chúng có thể tồn tại và phát triển bền vững cho các thế hệ mai sau.